Çevre Şikayet Dilekçesi Yazdır: Kirliliği Kim Denetler, Dilekçe Kime Gider?

Evinizin arkasındaki dereden gelen koku, gece yarısı boş araziye boşaltılan bir tanker, yakındaki bir tesisten yayılan is. Çevre sorunlarında insanlar haklı oldukları hâlde çoğu zaman sonuç alamıyor. Bunun bir numaralı sebebi, dilekçenin o konuda denetim yetkisi olmayan bir kuruma gitmesidir. İkinci sebep de dilekçede kirliliği gösteren tek bir somut bilginin bulunmamasıdır.

Önce kirliliğin sahibini, sonra kurumu belirleyin

Türkiye'de çevreyi tek bir kurum denetlemez. Kirliliğin nereden geldiği ve ne büyüklükte olduğu, dilekçenizin kime gideceğini belirler. Aşağıdaki tablo, bize en sık gelen durumlar için genel bir yol haritasıdır; yerel uygulama farklıysa kurumun kendisi size yönlendirme yapar.

Dumana ve toza ilişkin şikâyetlerin kendine özgü ispat sorunları var; onları hava kirliliği şikâyeti sayfasında ayrıca ele aldım. Gürültü de bir çevre sorunudur ama muhatabı çoğu zaman belediye zabıtasıdır.

Yanlış kuruma gitmek her şeyi kaybettirmez. 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun m.5'e göre yanlış makama verilen dilekçe yetkili makama gönderilir ve size bilgi verilir. Ama bu gönderme haftalar alabilir ve kirlilik o sırada devam eder. Bu yüzden doğru adresi baştan seçmek, dilekçenin kendisi kadar önemlidir.

Çevre şikâyet dilekçesinde dikkat edilmesi gerekenler

Çevre şikâyetinde dilekçeyi güçlü kılan şey sıfatlar değil, yerinde doğrulanabilecek bilgilerdir. Denetim ekibi dilekçenizi elinde tutarak sahaya çıkar; ne kadar kolay bulursa o kadar hızlı işlem yapar.

• Yerin tarifi: Mahalle, sokak, ada/parsel ya da en azından bilinen bir yapıya göre tarif. Açık arazide telefonunuzdaki konum koordinatını yazın.
• Zaman bilgisi: Kirlilik hangi gün ve saatlerde oluyor? Gece boşaltılan atık su, gündüz gelen ekip tarafından görülemez. Bunu dilekçede açıkça belirtirseniz kurum denetimi o saate planlayabilir.
• Fotoğraf ve video: Tarih bilgisini koruyan dosyaları saklayın. Dilekçeye 3–5 net fotoğraf eklemek, onlarca görüntüden daha işe yarar.
• Kaynağın kimliği: Kirliliği yapan işletmenin tabelasını, aracın plakasını biliyorsanız yazın. Emin değilseniz "olduğunu düşündüğüm" diye dikkatli bir dil kullanın.
• Zararın kendisi: Kuyunuzun suyu bozulduysa, bahçenizdeki ürün zarar gördüyse ya da çocuğunuzun sağlığı etkilendiyse bunu kısa bir cümleyle yazın.
• Tek ve açık talep: "Yerinde denetim yapılmasını ve kirliliğin durdurulmasını" isteyin. Ceza miktarı önermek ya da işletmenin kapatılmasını şart koşmak sizin işiniz değildir.

Belirli bir başvuru süresi yoktur; kirlilik devam ettiği sürece şikâyet edebilirsiniz. Ancak zarara uğradıysanız ve ileride tazminat istemeyi düşünüyorsanız, bu ayrı bir hukuki süreçtir ve süreleri vardır. O noktada bir avukatla görüşmenizi tavsiye ederim.

Dilekçeyi nereye ve hangi yoldan verirsiniz?

Kurumu belirledikten sonra dilekçeyi ulaştırmanın birkaç yolu var. Hangisini seçerseniz seçin, elinizde bir kayıt numarası kalmalı.

• Elden: Belediyenin ya da il müdürlüğünün evrak kayıt birimine iki nüsha götürün. Biri kurumda kalır, diğerine kayıt tarihi ve sayısı yazdırılarak size geri verilir.
• Kurumun e-başvuru kanalı: Çoğu belediye internet sitesinde veya e-Devlet üzerinden başvuru alıyor. Fotoğraflarınızı ek olarak yükleyebildiğiniz için çevre şikâyetlerinde pratik bir yoldur.
• CİMER: Kurumu bulamadıysanız ya da belediyeden cevap alamadıysanız CİMER uygun bir kanaldır; başvuru ilgili kuruma iletilir. Nasıl yazılacağını CİMER şikâyet dilekçesi sayfasında anlattım.
• İadeli taahhütlü posta: Kuruma gidemiyorsanız bu yolu kullanın; teslim belgesi tarih ispatı olur.

Kirlilik suç boyutuna ulaştıysa

Çevrenin bilerek kirletilmesi, idari yaptırımın yanında ceza soruşturmasına da konu olabilir. Bu durumda şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılır (CMK m.158). Savcılığa gitmeden önce elinizdeki delillerin yeterli olup olmadığını iyi tartın; soyut kalan başvurular için "soruşturma yapılmasına yer olmadığına" karar verilebilir. Savcılığa yazılacak metnin yapısını suç duyurusu dilekçesi sayfasında anlattım.

Çevre şikâyet dilekçesi örnekleri

İki farklı ihtiyaç için iki örnek hazırladım. İlki bir kirliliği bildirir. İkincisi ise şikâyetinizden sonra yapılan denetimin sonucunu öğrenmek içindir; bu ikinci adımı insanlar genellikle atlıyor.

Örnek 1'i ne zaman kullanırsınız? Bir yapıdan ya da işyerinden dereye, kanala veya açık araziye atık su verildiğini görüyorsanız.

Bu örnekte şuna dikkat edin: Atığın içeriğini tahmin etmeye çalışmadım. "Kimyasal madde" ya da "zehirli atık" gibi ifadeler, ölçüm sonucu çıkmadan sizi bağlar. Gördüğünüzü yazın: renk, koku, saat ve yer. Büyükşehirde yaşıyorsanız aynı metni su ve kanalizasyon idaresine de verebilirsiniz.

Örnek 2'yi ne zaman kullanırsınız? Şikâyetinize "gerekli denetim yapılmıştır" gibi kısa bir cevap geldi ama sorun sürüyor ve denetimde ne tespit edildiğini öğrenmek istiyorsunuz.

Bu örnekte şuna dikkat edin: İstediğim bilgileri madde madde ve sınırlı tuttum. "Tesisle ilgili bütün belgeler" demek, ticari sır ya da kişisel veri gerekçesiyle reddedilme ihtimalini artırır. Bu tür talebin ayrıntılarını bilgi edinme dilekçesi sayfasında bulabilirsiniz.

Şikâyetiniz ne kadar sürede incelenir?

Çevre şikâyetleri için kanunda özel bir cevap süresi bulamadık; genel kural geçerlidir. 3071 sayılı Kanun m.7'ye göre kurum, başvurunuza en geç 30 gün içinde gerekçeli cevap vermek zorundadır. Denetim bitmemişse size işin hangi aşamada olduğu bildirilir, sonuç ayrıca bildirilir. CİMER başvurularında da süre 30 gündür.

Örnek 2'deki gibi bir bilgi edinme başvurusunda kurumun süresi 15 iş günüdür; başka bir birimin görüşü gerekiyorsa 30 iş gününe uzayabilir (4982 m.11). Bu bir azami süredir, garanti değildir; kurumun iş yükü, mevsim ve laboratuvar ölçümü gerekip gerekmediği süreyi uzatabilir.

Cevap gelmezse ya da cevap sorunu çözmezse ne yaparsınız? Önce aynı kuruma, eski başvurunuzun tarihini ve sayısını yazarak ikinci bir dilekçe verin. Sonuç yine çıkmazsa CİMER'e "cevap alamadım" diye başvurabilirsiniz. Kurum somut bir işlemi yapmayı açıkça reddederse, idari yargı yolu gündeme gelir; bu aşamada süreler kesindir ve bir avukatla konuşmanız yerinde olur.

Bu dilekçeyi kimler verebilir, kime yazdırabilirsiniz?

Çevre şikâyeti için kirliliğin size doğrudan zarar vermesi gerekmez. 3071 sayılı Kanun'a göre her vatandaş, kendisiyle veya kamuyla ilgili konularda yetkili makamlara başvurabilir. Türkiye'de ikamet eden yabancılar da karşılıklılık esasıyla ve Türkçe yazmak şartıyla bu haktan yararlanır. Mahallede birden fazla kişi aynı sorundan etkileniyorsa, dilekçeyi birlikte imzalamanız ya da muhtarın da imzasını almanız başvurunun ağırlığını artırır.

Bir şirket, kooperatif ya da site yönetimi adına başvuru yapılacaksa, dilekçeyi temsile yetkili kişi imzalar. Apartmanınızın ortak alanını etkileyen bir sorun varsa önce yönetimin harekete geçmesini istemek iyi bir başlangıçtır; bunun için site yönetimine dilekçe sayfasına göz atabilirsiniz.

Kendiniz mi yazarsınız, destek mi alırsınız?

Basit bir çevre şikâyetini kendiniz yazabilirsiniz; yukarıdaki örnekler bunun için var. Belediyelerin danışma masaları ve evrak birimleri de hangi müdürlüğe başvuracağınızı söyler. Bir arzuhalci, kurumu seçme ve metni düzenleme işinde size zaman kazandırır. Kirlilik bir tesisten geliyor, zarar büyük ve tazminat ya da dava konuşuluyorsa, o noktadan sonrası avukatlık işidir; dilekçeyi biz hazırlarız ama dava takibini avukatınızın yapması gerekir.

Bizler çevre şikâyet dilekçenizi, kirliliğin türüne uygun kurumu belirleyerek sizin için hazırlıyoruz. Fotoğraflarınızı ve yerin tarifini göndermeniz yeterli. Durumunuzu anlatmak ve dilekçe yazdırma desteği almak için 0551 837 30 04 numarasından bize ulaşabilirsiniz; hangi kuruma ve hangi taleple gideceğinizi birlikte netleştirelim, ön görüşme ücretsizdir.

Cevap geldikten sonra ne yapmalısınız?

Kurumdan gelen cevabı mutlaka dikkatle okuyun. Üç tür cevap gelir: yetkisizlik nedeniyle başka kuruma gönderme, denetim yapıldı ve işlem uygulandı, ya da denetimde aykırılık bulunamadı. İlk durumda yeni kurumun adını not edin ve takibi oraya taşıyın. İkinci durumda kirliliğin gerçekten durup durmadığını birkaç hafta gözlemleyin.

Üçüncü durumda, yani "aykırılık tespit edilmedi" cevabında çoğu insan pes ediyor. Oysa çoğu zaman sorun denetimin yanlış saatte yapılmasıdır. Yeni dilekçenizde kirliliğin hangi saatlerde olduğunu ve önceki denetimin hangi saatte yapıldığını yan yana yazın, gerekirse gece denetimi talep edin. Bütün bunları kendiniz yürütmekte zorlanıyorsanız ve dilekçe yazdırmak sizin için daha pratikse, önceki yazışmalarınızı bize iletin; ikinci dilekçeyi ilk cevabın zayıf noktasına göre kurarız.

Sık sorulan sorular